Dane szczegółowe książki

Spis treści

Wprowadzenie 15
Rozdział 1. Czym i jak zajmuje się psychologia społeczna 17
1.1. Czym zajmuje się psychologia społeczna? 19
1.2. Podstawowe podejścia teoretyczne 19
1.2.1. Perspektywa poznawcza 19
1.2.2. Perspektywa motywacyjna 21
1.2.3. Perspektywa teorii uczenia się 22
1.2.4. Perspektywa społeczno-kulturowa 23
1.2.5. Perspektywa ewolucjonistyczna 24
1.3. Eksperyment i logika badań 26
1.3.1. Eksperyment 26
1.3.2. Logika programu badawczego 28
1.4. Pozostałe metody badawcze 33
1.4.1. Obserwacja 33
Problem 1: Co o człowieku można wyczytać z Internetu? 35
1.4.2. Badania korelacyjne 36
1.4.3. Modele komputerowe 39
1.4.4. Neuroobrazowanie 40
1.5. Wartość i dopełnianie się różnych metod badawczych 41
Jak to się robi 1: Czy warto zwracać uwagę hejtującym w sieci? Przykład eksperymentu terenowego w Internecie 43
1.6. Podsumowanie 43
Kluczowe pojęcia 44
Literatura uzupełniająca 44

Rozdział 2. Motywy społeczne 45
2.1. Przynależność społeczna 47
2.1.1. Siła motywu przynależności 47
2.1.2. Wsparcie społeczne 48
2.1.3. Wykluczenie społeczne 50
2.2. Sprawczość i kontrola 53
2.2.1. Siła motywu 53
2.2.2. Dobroczynne efekty kontroli 55
2.2.3. Deprywacja kontroli 56
Jak to się robi 2: Bezradność intelektualna w szkole 59
2.3. Reakcje na deprywację kontroli 60
2.4. Poznanie i zrozumienie 61
2.4.1. Potrzeba poznania 61
2.4.2. Potrzeba sensu 62
2.5. Status i samoocena 64
Problem 2: Jak pieniądze zmieniają ludzi? 65
2.6. Relacje między motywami społecznymi 65
2.6.1. Który motyw jest najważniejszy? 65
2.6.2. Zastępowalność motywów 66
Teoria 2: Potrzeba domknięcia poznawczego 67
2.7. Podsumowanie 70
Kluczowe pojęcia 70
Literatura uzupełniająca 71

Rozdział 3. Poznanie społeczne 72
3.1. Wiedza o świecie społecznym 73
3.1.1. Struktury wiedzy: schematy, skrypty i teorie 73
3.1.2. Kiedy struktury są używane? 74
3.1.3. Procesy automatyczne i kontrolowane 77
Jak to się robi 3: Prymowanie 79
3.2. Spostrzeganie świata społecznego 80
3.2.1. Selektywność 80
3.2.2. Interpretacja znaczenia 81
3.2.3. Pamięć 81
3.2.4. Regulacja zachowania 83
3.3. Wpływ kontekstu na sądy 84
3.3.1. Wyrazistość 84
3.3.2. Kontrast i asymilacja 85
3.3.3. Wpływ stanów emocjonalnych 86
3.3.4. Różnice w przetwarzaniu informacji pozytywnej i negatywnej 88
3.3.5. Ucieleśnienie 89
Problem 3: Co jest piękne? 90
Teoria 3: System impulsywny i refleksyjny 91
3.4. Podsumowanie 91
Kluczowe pojęcia 92
Literatura uzupełniająca 92

Rozdział 4. Przekonania społeczne 93
4.1. Przekonania a rzeczywistość 93
4.2. Poglądy na naturę ludzką 94
4.2.1. Zaufanie społeczne 95
4.2.2. Cynizm 98
4.2.3. Przekonania o stałości cech ludzkich 100
Problem 4: Czy makiawelizm jest skuteczny? 102
4.3. Przekonania o świecie społecznym 103
4.3.1. Autorytaryzm 103
4.3.2. Orientacja na dominację społeczną 105
4.3.3. Wiara w sprawiedliwość świata 106
4.3.4. Legitymizacja porządku społecznego 107
Jak to się robi 4: Dlaczego Polacy narzekają? 110
4.4. Poglądy polityczne 111
4.4.1. Liberalizm-konserwatyzm 112
4.4.2. Wymiar tożsamościowy i ekonomiczny 114
4.4.3. Nacjonalizm i patriotyzm 116
Teoria 4: Teoria opanowywania trwogi 117
4.5. Podsumowanie 118
Kluczowe pojęcia 119
Literatura uzupełniająca 119

Rozdział 5. Spostrzeganie osób 120
5.1. Hierarchia znaczeń zachowania 120
5.1.1. Pionowe znaczenia zachowań 121
5.1.2. Poziome znaczenia zachowań 123
5.1.3. Sprawczość i wspólnotowość 123
5.2. Procesy automatyczne 126
5.2.1. Wnioski z twarzy 127
5.2.2. Wnioski z zachowania ekspresyjnego 128
5.2.3. Wnioski z zachowania celowego 128
Problem 5: Co wypisane jest na twarzy? 129
5.3. Procesy kontrolowane 130
5.3.1. Klasyczne modele atrybucji 130
5.3.2. Deformacje procesu atrybucji 133
5.4. Ocenianie ludzi 136
Jak to się robi 5: Oceny trafności spostrzegania osób 136
5.4.1. Oceny automatyczne 137
5.4.2. Oddolna integracja danych 139
5.4.3. Tendencyjne sprawdzanie hipotez 141
Teoria 5: Automatyczne połączenie spostrzegania z działaniem 144
5.5. Podsumowanie 144
Kluczowe pojęcia 145
Literatura uzupełniająca 145

Rozdział 6. Spostrzeganie siebie 146
6.1. Treści zawarte w ja 146
6.1.1. Autoschematy 147
6.1.2. Ja realne, idealne i powinnościowe 148
6.1.3. Spostrzeganie siebie a innych 149
Jak to się robi 6: Różnice w rozumieniu cech własnych i cudzych 150
6.2. Geneza: skąd się bierze ja? 151
6.2.1. Wnioski z własnego zachowania 151
6.2.2. Porównania społeczne 151
6.2.3. Kultura: ja niezależne i współzależne 152
6.3. Funkcje: po co mamy ja? 154
6.3.1. Negocjowanie tożsamości 154
6.3.2. Symulacja psychiki innych 155
6.3.3. Samokontrola 156
6.3.4. Regulacja zachowania celowego 158
Problem 6: Kiedy myślenie o sobie pomaga, a kiedy szkodzi? 160
6.4. Taktyki autoprezentacji 161
6.4.1. Taktyki obronne 162
6.4.2. Taktyki asertywne 165
6.5. Skutki autoprezentacji 167
Teoria 6: Trzy poziomy ja 168
6.6. Podsumowanie 169
Kluczowe pojęcia 170
Literatura uzupełniająca 170

Rozdział 7. Samoocena 171
7.1. Samoocena jako cecha 172
7.1.1. Wyznaczniki samooceny 173
7.1.2. Korelaty i konsekwencje samooceny 174
7.1.3. Ciemne strony wysokiej samooceny 175
7.2. Mechanizmy podbudowywania samooceny 176
7.2.1. Pochlebne sądy o sobie 176
Problem 7: Dążenie do pozytywności czy do zgodności? 179
7.2.2. Porównania i relacje społeczne 180
7.2.3. Dysonans poznawczy 182
7.2.4. Autoafirmacja 182
7.3. Samoocena jako motyw 183
7.3.1. Włączanie i wyłączanie motywu 183
7.3.2. Regulacja samooceny 185
7.4. Funkcje samooceny 186
7.4.1. Ochrona przed lękiem 187
Jak to się robi 7: Interakcje społeczne a samoocena 188
7.4.2. Zapobieganie wykluczeniu społecznemu 189
7.4.3. Wspomaganie realizacji celów 189
Teoria 7: Teoria dysonansu poznawczego 192
7.5. Podsumowanie 193
Kluczowe pojęcia 194
Literatura uzupełniająca 194

Rozdział 8. Postawy 195
8.1. Struktura i pomiar postaw 195
8.1.1. Jeden czy trzy składniki? 196
8.1.2. Postawy deklaratywne i utajone 196
Jak to się robi 8: Mierzenie postaw utajonych za pomocą IAT 198
8.2. Geneza postaw 199
8.2.1. Przekonania 199
8.2.2. Emocje 200
8.2.3. Zachowania 202
8.3. Konsekwencje postaw 203
8.3.1. Przetwarzanie informacji 203
8.3.2. Zachowanie 204
8.4. Teorie zmian postaw 208
8.4.1. Procesualny model perswazji 208
8.4.2. Teorie dwutorowości perswazji 209
Problem 8: Czy reklamy oddziałują na podświadomość? 211
8.5. Wyznaczniki zmiany postaw 212
8.5.1. Nadawca 212
8.5.2. Treść przekazu 213
8.5.3. Organizacja przekazu . 215
8.5.4. Środek przekazu 216
8.5.5. Odbiorca 217
Teoria 8: Teoria autopercepcji 218
8.6. Podsumowanie 219
Kluczowe pojęcia 219
Literatura uzupełniająca 220

Rozdział 9. Moralność 221
9.1. Podstawy moralności 221
9.1.1. Sprawiedliwość 224
9.1.2. Troska i krzywda 226
9.1.3. Wspólnota 227
9.1.4. Autorytet i władza 228
9.1.5. Czystość 229
Jak to się robi 9: Czy moralność ma się coraz gorzej? 230
9.2. Oceny moralne 230
9.2.1. Model racjonalistyczny 231
9.2.2. Model intuicjonistyczny 233
9.3. Wyznaczniki postępowania moralnego 235
9.3.1. Zyski i koszty 236
9.3.2. Normy społeczne 237
9.3.3. Postępowanie innych 238
9.3.4. Status ofiary 239
Problem 9: Dlaczego dobrzy ludzie czynią zło? 240
9.4. Wartości 241
9.4.1. Struktura wartości 241
9.4.2. Wpływ wartości na sądy i zachowanie 242
Teoria 9: Teoria sprawiedliwości proporcjonalnej 244
9.5. Podsumowanie 244
Kluczowe pojęcia 245
Literatura uzupełniająca 245

Rozdział 10. Szczęście 246
10.1. Reguły wartościowania zdarzeń 247
10.1.1. Reguła kontekstu 247
10.1.2. Reguła adaptacji 249
10.1.3. Zło jest silniejsze od dobra 251
10.1.4. Reguła dystansu 252
10.1.5. Reguła asymetrii czasowej 253
Jak to się robi 10: Szczęście Polaków 253
10.2. Wyznaczniki szczęścia 254
10.2.1. Osobowość 254
10.2.2. Warunki zewnętrzne 255
10.2.3. Własne działania 258
10.3. Maksymalizacja szczęścia 259
10.3.1. Relacje z ludźmi 259
10.3.2. Zaradność i realizacja celów 260
Problem 10: Czy używanie Internetu szkodzi? 261
10.3.3. Optymizm i zamartwianie się 261
10.3.4. Ciało i duchowość 263
10.4. Konsekwencje szczęścia 264
10.4.1. Relacje społeczne 264
10.4.2. Stan zdrowia 265
10.4.3. Sukcesy życiowe 266
10.5. Natura szczęścia 267
10.5.1. Odgórna czy oddolna natura satysfakcji? 267
10.5.2. Cebulowa teoria szczęścia 268
10.5.3. Afekt pozytywny i negatywny 268
Teoria 10: Teoria perspektywy 269
10.5.4. Afektywne i poznawcze składniki dobrostanu 270
10.6. Podsumowanie 270
Kluczowe pojęcia 271
Literatura uzupełniająca 271

Rozdział 11. Wpływ społeczny 272
11.1. Przejawy wpływu społecznego 272
11.1.1. Naśladownictwo 272
11.1.2. Konformizm 273
11.1.3. Posłuszeństwo autorytetom 275
Jak to się robi 11: Zaraźliwość samobójstw 278
11.2. Mechanizmy wywierania wpływu 278
11.2.1. Zaangażowanie 278
11.2.2. Słuszność 280
11.2.3. Lubienie 281
11.2.4. Wzajemność 282
11.2.5. Niedostępność 284
Problem 11: Dlaczego tak różne psychoterapie są skuteczne? 286
11.3. Techniki manipulacji społecznych 287
11.3.1. „Stopa w drzwiach” 287
11.3.2. „Drzwiami w twarz” 288
11.3.3. „Niska piłka” 289
11.3.4. „A to nie wszystko” 290
11.3.5. Huśtawka emocjonalna 290
11.3.6. Uwikłanie w dialog 291
11.3.7. Kłamstwo i projekcja 291
11.4. Obrona przed wpływem innych 292
11.4.1. Asertywność 293
11.4.2. Przerwanie automatyzmów 293
Teoria 11: Teoria wpływu społecznego 294
11.5. Podsumowanie 295
Kluczowe pojęcia 296
Literatura uzupełniająca 296

Rozdział 12. Atrakcyjność 297
12.1. Atrakcyjność fizyczna 297
12.1.1. Czy kryteria urody są uniwersalne? 297
12.1.2. Od czego zależy piękno twarzy 299
12.1.3. Od czego zależy piękno ciała 300
Problem 12: Czy oglądanie modelek szkodzi? 302
12.1.4. Czasowe zmiany atrakcyjności 303
12.1.5. Czy piękne jest dobre? 304
12.2. Teorie atrakcyjności 306
12.2.1. Teoria kar i nagród 306
12.2.2. Teorie zgodności 307
12.2.3. Bezwiedny egotyzm 307
12.3. Wyznaczniki atrakcyjności 309
12.3.1. Częstość kontaktów 309
12.3.2. Zalety 310
12.3.3. Podobieństwo 312
12.3.4. Mimikra i koordynacja 314
Jak to się robi 12: Koordynacja i lubienie 315
12.3.5. Działania na rzecz interesu 315
12.4. Następstwa atrakcyjności 318
12.4.1. Reakcje emocjonalne 318
12.4.2. Sądy i oceny 318
12.4.3. Zachowania 319
Teoria 12: Teoria równowagi 319
12.5. Podsumowanie 320
Kluczowe pojęcia 321
Literatura uzupełniająca 321

Rozdział 13. Miłość 322
13.1. Strategie doboru partnera heteroseksualnego 322
13.1.1. Czego mężczyźni chcą od kobiet 323
13.1.2. Czego kobiety chcą od mężczyzn 327
13.2. Przywiązanie 329
13.2.1. Style przywiązania 330
13.2.2. Wymiary przywiązania 331
Jak to się robi 13: Eksperymentalne badanie miłości 332
13.3. Składniki miłości 333
13.3.1. Intymność 334
13.3.2. Namiętność 335
13.3.3. Zobowiązanie 336
13.4. Dynamika bliskiego związku 338
13.4.1. Zakochanie 339
13.4.2. Romantyczne początki 340
13.4.3. Miłość kompletna 341
13.4.4. Miłość przyjacielska 343
13.4.5. Związek pusty 343
Problem 13: Jak ludzie reagują na niezadowolenie 344
13.4.6. Rozpad 345
Teoria 13: Teoria transferu pobudzenia 345
13.5. Podsumowanie 346
Kluczowe pojęcia 346
Literatura uzupełniająca 346

Rozdział 14. Prospołeczność 347
14.1. Skąd bierze się dobro: teorie prospołeczności 347
14.1.1. Decyzyjny model interwencji kryzysowej 347
14.1.2. Teorie pobudzenia 350
14.1.3. Teorie norm 353
14.1.4. Prospołeczność jako adaptacja 354
Jak to się robi 14: Czy oddasz zgubiony portfel? Różnice między narodami 358
14.2. Wyznaczniki pomagania 359
14.2.1. Obecność i postępowanie innych 360
14.2.2. Biorca pomocy 361
14.2.3. Dawca pomocy 362
14.2.4. Relacje między biorcą i dawcą 364
Problem 14: Czy człowiek jest z natury egoistą? 366
14.3. Następstwa pomagania 368
14.3.1. Biorca pomocy 368
14.3.2. Dawca pomocy 369
Teoria 14: Podstawowe typy relacji społecznych 370
14.4. Podsumowanie 371
Kluczowe pojęcia 372
Literatura uzupełniająca 372

Rozdział 15. Agresja 373
15.1. Skąd bierze się zło: teorie agresji 374
15.1.1. Agresja jako adaptacja 374
15.1.2. Agresja jako skutek frustracji 376
15.1.3. Agresja jako skutek uczenia się 378
15.1.4. Ogólny model agresji 380
15.2. Indywidualne wyznaczniki agresji 381
15.2.1. Agresywność jako cecha 381
15.2.2. Cechy osobowości 381
15.2.3. Płeć 382
15.3. Sytuacyjne wyznaczniki agresji 383
15.3.1. Prowokacja 383
15.3.2. Pobudzenie emocjonalne 384
15.3.3. Przemoc w mass mediach 386
Problem 15: Czy gry wideo nasilają agresję? 387
15.3.4. Normy i oczekiwania społeczne 388
15.3.5. Alkohol 389
15.4. Kontrola agresji 391
15.4.1. Katharsis, czyli oczyszczenie 391
15.4.2. Kary 393
Jak to się robi 15: Zwalczanie przemocy w szkole 394
Teoria 15: Teoria społecznego uczenia się 395
15.4.3. Złożone interwencje psychologiczne 396
15.5. Podsumowanie 396
Kluczowe pojęcia 397
Literatura uzupełniająca 397

Rozdział 16. Konflikt społeczny 398
16.1. Struktura konfliktu 398
16.1.1. Interesy własne i cudze 398
16.1.2. Rodzaje zachowania w konflikcie 399
16.1.3. Gry o sumie zerowej 400
16.1.4. Gry o sumie niezerowej 401
16.1.5. Orientacje społeczne 404
Jak to się robi 16: Pomiar orientacji społecznych 405
16.2. Procesy eskalacji konfliktu 406
16.2.1. Procesy poznawcze 406
16.2.2. Emocje i motywy 408
16.2.3. Nieciągłość grupowa 410
16.3. Bariery 411
16.3.1. Bariery komunikacyjne 411
16.3.2. Bariery kulturowe 412
Problem 16: Co jest lepsze - współpraca czy rywalizacja? 413
16.4. Negocjacje 414
16.4.1. Przetarg pozycyjny 414
16.4.2. Negocjacje integracyjne 418
16.4.3. Mediacje w konflikcie 420
Teoria 16: Ewolucyjne mechanizmy kooperacji 422
16.5. Podsumowanie 423
Kluczowe pojęcia 423
Literatura uzupełniająca 424

Rozdział 17. Władza 425
17.1. Wyłanianie się hierarchii władzy 426
17.1.1. Podstawy władzy 427
17.1.2. Jak wyłania się hierarchia władzy 428
17.1.3. Kto zdobywa władzę? 429
17.2. Jak władza zmienia ludzi 431
Jak to się robi 17: Wpływ władzy na nastrój i samoocenę 433
17.2.1. Afektywne konsekwencje władzy 434
17.2.2. Poznawcze konsekwencje władzy 434
17.2.3. Behawioralne konsekwencje władzy 436
17.2.4. Społeczne konsekwencje władzy 437
17.2.5. Od czego zależy siła efektów władzy? 438
17.3. Natura władzy 440
17.3.1. Komplementarność pozycji władzy 440
17.3.2. Samowzmacnianie władzy 441
17.3.3. Społeczne funkcje władzy 441
17.3.4. Władza społeczna i osobista 442
Problem 17: Czy władza deprawuje? 443
17.4. Status i klasa społeczna 443
Teoria 17: Teoria reaktancji 446
17.5. Podsumowanie 447
Kluczowe pojęcia 447
Literatura uzupełniająca 447

Rozdział 18. Grupa społeczna 448
18.1. Struktura grupy 448
18.1.1. Tożsamość grupowa 449
18.1.2. Normy grupowe 452
18.1.3. Hierarchia statusu 453
Problem 18: Po czym rozpoznajemy status? 455
18.1.4. Spójność grupy 456
18.2. Dynamika grupowa 457
18.2.1. Społeczne podzielanie rzeczywistości 457
Jak to się robi 18: Powiedzieć znaczy uwierzyć 458
18.2.2. Komunikacja 459
18.2.3. Wpływy większości i mniejszości 460
18.3. Zadaniowe funkcjonowanie grupy 462
18.3.1. Facylitacja i hamowanie społeczne 463
18.3.2. Próżniactwo społeczne 466
18.3.3. Decyzje grupowe 469
Teoria 18: Teoria autokategoryzacji 471
18.4. Podsumowanie 472
Kluczowe pojęcia 473
Literatura uzupełniająca 473

Rozdział 19. Stosunki międzygrupowe 474
19.1. Hierarchia i antagonizm 475
19.1.1. Hierarchie międzygrupowe 475
19.1.2. Antagonizmy międzygrupowe 478
19.2. Treść stereotypów i uprzedzeń 480
19.2.1. Cztery rodzaje stereotypów grupowych 480
19.2.2. Wyznaczniki treści stereotypów 481
19.2.3. Konsekwencje treści stereotypów 483
Problem 19: Nacjonalizm jako kolektywny narcyzm 484
19.3. Źródła stereotypów i uprzedzeń 485
19.3.1. Podzielanie społeczne 485
19.3.2. Stosunki międzygrupowe 487
19.3.3. Kategoryzacje społeczne 487
19.4. Konsekwencje stereotypów i uprzedzeń 488
19.4.1. Oceny 488
19.4.2. Emocje 491
19.4.3. Zachowania międzygrupowe 492
19.4.4. Zagrożenie stereotypem 493
19.4.5. Dehumanizacja 494
Jak to się robi 19: Dynamika antysemityzmu w Polsce 495
19.5. Modyfikacja i kontrola uprzedzeń 496
19.5.1. Kontakt międzygrupowy 497
19.5.2. Zmiany kategoryzacji 498
19.5.3. Tłumienie stereotypów 498
Teoria 19: Teoria tożsamości społecznej 499
19.6. Podsumowanie 501
Kluczowe pojęcia 501
Literatura uzupełniająca 502

Rozdział 20. Kobiety i mężczyźni 503
Jak to się robi 20: Orientacje kobiet i mężczyzn 504
20.1. Stereotypy płci 506
20.1.1. Stereotyp kobiecości 506
20.1.2. Stereotyp męskości 507
20.1.3. Asymetria stereotypów płci 508
20.1.4. Konsekwencje stereotypów płci 509
Problem 20: Skąd się bierze szklany sufit? 510
20.2. Przyczyny różnic płci 510
20.2.1. Wyjaśnienia kulturowe 511
20.2.2. Wyjaśnienia ewolucjonistyczne 513
20.2.3. Wyjaśnienia strukturalno-społeczne 514
20.3. Faktyczne różnice płci 515
20.3.1. Różnice duże: motoryka, agresja, seks 517
20.3.2. Różnice umiarkowane: komunikacja i zachowania społeczne 521
20.3.3. Różnice małe: osobowość 523
20.3.4. Kiedy różnic płci nie ma 525
20.3.5. Różnice płci - konkluzja 526
20.4. Konflikt płci 527
20.4.1. Konflikt o seks 527
20.4.2. Konflikt o uczucia 527
20.4.3. Konflikt o władzę 527
20.5. Podsumowanie 529
Kluczowe pojęcia 529
Literatura uzupełniająca 529

Słownik 530
Bibliografia 550
Indeks rzeczowy 612
Indeks nazwisk 618