Dane szczegółowe książki
Psychologia zdrowia / Heszen-Celińska, Irena; Sęk, Helena
Autorzy
Tytuł
Psychologia zdrowia
Wydawnictwo
Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN SA, 2020
Numer wydania
1
ISBN
978-83-01-21062-5
Hasła przedmiotowe
Informacje dodatkowe
Na okładce i stronie tytułowej: Wydanie nowe.
We wstępie informacja: drugie, poszerzone i unowocześnione wydanie.
Podręcznik przeznaczony dla studentów psychologii, medycyny, pielęgniarstwa, pedagogiki, socjologii i zdrowia publicznego; absolwentów psychologii, socjologów, asystentów społecznych, pedagogów, nauczycieli, lekarzy, pielęgniarek, specjalistów w zakresie rehabilitacji i kultury fizycznej oraz kształtowania środowiska: architektów i ekologów.
Spis treści
pokaż spis treści
Wstęp XI
Rozdział 1 Narodziny i rozwój psychologii zdrowia 1
1.1. Źródła wyodrębnienia się psychologii zdrowia 3
1.2. Prekursorzy psychologii zdrowia 9
1.3. Współczesne wyzwania naukowe, edukacyjne i praktyczne. Poszerzony zakres i nowe problemy 13
1.4. Podsumowanie 18
Rozdział 2 Psychologia zdrowia jako dziedzina stosowana 21
2.1. Pojęcie psychologii zdrowia i jej ogólna charakterystyka 23
2.2. Psychologia zdrowia jako dziedzina badań 25
2.3. Psychologia zdrowia jako dziedzina zastosowań praktycznych 27
2.4. Status psychologii zdrowia 28
2.5. Podsumowanie 29
Rozdział 3 Koncepcje i pojęcie zdrowia w psychologii i naukach o człowieku 31
3.1. Co to jest zdrowie 33
3.2. Ogólne tendencje w ujmowaniu zdrowia 37
3.3. Zmiany poziomu zdrowia w ciągu życia człowieka 40
3.4. Pojęcie zdrowia a pojęcia bliskoznaczne 46
3.5. Podsumowanie 49
Rozdział 4 Modele i podejścia stosowane w psychologii zdrowia 51
4.1. Model biomedyczny 53
4.2. Model biopsychospołeczny i holistyczno-funkcjonalny 54
4.3. Model socjoekologiczny 56
4.4. Model dobrostanu psychicznego 58
4.5. Podsumowanie 60
Rozdział 5. Podejście salutogenetyczne i jego znaczenie dla psychologii 63
5.1. Komplementarność podejścia patogenetycznego i salutogenetycznego 65
5.2. Podstawowe założenia teoretyczne podejścia salutogenetycznego 66
5.3. Wybrane wyniki empirycznej weryfikacji modelu salutogenezy 71
5.4. Podsumowanie 74
Rozdział 6 Behawioralne uwarunkowania zdrowia i choroby 77
6.1. Zachowanie a zdrowie i choroba - uwagi wstępne 79
6.2. Pojęcie i istota zachowań zdrowotnych 81
6.3. Rodzaje zachowań zdrowotnych 85
6.4. Badania nad strukturą zachowań zdrowotnych 88
6.5. Styl życia a zdrowie 90
6.6. Podsumowanie 91
Rozdział 7 Poznawcze uwarunkowania zdrowia i choroby 93
7.1. Potoczne i naukowe koncepcje zdrowia 95
7.2. Komponenty świadomości zdrowotnej i jej rozwój 97
7.3. Przekonania dotyczące możliwości wpływania na własne zdrowie 99
7.4. Rola czynników poznawczych w organizacji zachowań zdrowotnych 102
7.5. Podsumowanie 104
Rozdział 8 Modele społecznej psychologii poznawczej wyjaśniające zachowania zdrowotne i zmianę zachowań 107
8.1. Model przekonań zdrowotnych 109
8.2. Teoria uzasadnionego działania i teoria planowanego zachowania 111
8.3. Motywacja do zmiany zachowań związanych ze zdrowiem z perspektywy teorii autodeterminacji 114
8.4. Modele fazowe zmiany zachowań związanych ze zdrowiem 117
8.5. Znaczenie procesów ważnych w realizacji intencji prozdrowotnych 125
8.6. Zasady kształtowania i zmiany zachowań zdrowotnych 127
8.7. Doskonalenie modeli naukowych i programów zmiany zachowań związanych ze zdrowiem 128
8.8. Podsumowanie 130
Rozdział 9 Zdrowie i choroba w paradygmacie stresu psychologicznego 133
9.1. Współczesne ujęcia stresu psychologicznego 136
9.2. Wielowymiarowa analiza zjawiska stresu a podejście do problemów zdrowotnych we współczesnej psychologii zdrowia 140
9.3. Radzenie sobie jako specyficzna forma aktywności w obliczu stresu - ujęcie klasyczne 141
9.4. Radzenie sobie jako specyficzna forma aktywności w obliczu stresu - współczesne ujęcia rozszerzające 143
9.5. Radzenie sobie z problemami zdrowotnymi z perspektywy postępów w psychologii stresu 147
9.6. Podsumowanie 150
Rozdział 10 Psychologiczno-społeczny kontekst zdrowia i choroby - zasoby i czynniki ryzyka w modelu salutogenetycznym i patogenetycznym 153
10.1. Rola zasobów i deficytów odpornościowych w procesach zdrowia i choroby 155
10.2. Resilience jako nowy obszar badań nad procesami odporności 165
10.3. Podsumowanie 170
Rozdział 11 Psychologiczne mechanizmy chorób i dysfunkcji somatycznych 173
11.1. Psychodynamiczne koncepcje wyjaśniające choroby i dysfunkcje somatyczne 175
11.2. Behawioralno - poznawcze koncepcje wyjaśniające prozdrowotne i ryzykowne zachowania oraz dysfunkcje i zaburzenia somatyczne 178
11.3. Rodzinne koncepcje chorób i dysfunkcji somatycznych w podejściu systemowym 181
11.4. Stres jako przyczyna chorób 182
11.5. Osobowość a zachorowalność 189
11.6. Psychoneuroimmunologia jako współczesna propozycja wyjaśniania zależności psychosomatycznych 192
11.7. Polietiologiczne modele chorób somatycznych 194
11.8. Podsumowanie 196
Rozdział 12 Psychologiczne następstwa choroby 199
12.1. Ogólna charakterystyka psychologiczna zmian w sytuacji człowieka w następstwie choroby - sytuacja choroby jako źródło stresu 201
12.2. Reakcje emocjonalne wobec choroby i związanej z nią sytuacji 203
12.3. Poznawcze odzwierciedlenie własnej choroby - obraz własnej choroby i jego komponenty 205
12.4. Ból jako główna forma cierpienia w chorobie somatycznej 207
12.5. Zmęczenie jako powszechne doświadczenie związane z chorobą somatyczną 209
12.6. Depresja jako dolegliwość współwystępująca z chorobą somatyczną 211
12.7. Podsumowanie 211
Rozdział 13 Zachowanie wobec własnej choroby i jego organizacja 213
13.1. Radzenie sobie ukierunkowane na emocje 215
13.2. Radzenie sobie z chorobą ukierunkowane na znaczenie (na przykładzie teorii adaptacji poznawczej Taylor) 220
13.3. Instrumentalne radzenie sobie z chorobą; sytuacja choroby jako zadanie 221
13.4. Indywidualne różnice predyspozycji do radzenia sobie z chorobą; rola indywidualnego stylu radzenia sobie 224
13.5. Skuteczność radzenia sobie z własną chorobą i rozwój osobisty w chorobie somatycznej 226
13.6. Stres, choroba i radzenie sobie - wzajemne związki 228
13.7. Podsumowanie 228
Rozdział 14 Psychologiczne aspekty opieki zdrowotnej 231
14.1. Wyzwania i ograniczenia współczesnego systemu ochrony zdrowia - uwagi wstępne 233
14.2. Kontakty człowieka zdrowego z systemem opieki zdrowotnej i jego zadaniami 234
14.3. Pacjent w szpitalu, organizacja instytucji leczniczych a jakość usług zdrowotnych 238
14.4. Seniorzy w systemie opieki zdrowotnej 241
14.5. Podsumowanie 243
Rozdział 15 Psychologiczna problematyka kontaktu lekarz—pacjent 245
15.1. Psychologiczny kontekst kontaktu lekarza z pacjentem - wprowadzenie 247
15.2. Kontakt lekarza z pacjentem jako zagadnienie interdyscyplinarne: znaczenie aspektów wychowawczych 248
15.3. Podejmowanie decyzji o udaniu się do lekarza, oczekiwania pacjenta i lęk przed spotkaniem z lekarzem 250
15.4. Przebieg spotkania pacjenta z lekarzem; problemy w komunikowaniu się 253
15.5. Satysfakcja pacjenta ze spotkania z lekarzem, zmiany stanu emocjonalnego po wizycie i ich związek z wynikami leczenia 255
15.6. Wykonywanie przez pacjentów zaleceń lekarskich 256
15.7. Zaufanie jako podstawa relacji lekarz-pacjent; jaki lekarz zasługuje na zaufanie? 259
15.8. Paternalizm, konsumeryzm, czy partnerstwo? Zmieniający się model relacji lekarz-pacjent 261
15.9. Podsumowanie 263
Rozdział 16 Psychologiczna diagnoza zdrowia i choroby oraz kontekstu zdrowia 265
16.1. Metodologiczne podstawy diagnozy poziomów zdrowia i choroby 267
16.2. Cele i problemy diagnostyczne w psychologii zdrowia 270
16.3. Znaczenie ekspertyzy i badań ewaluacyjnych w psychologii zdrowia 275
16.4. Metody diagnozy psychologicznych aspektów zdrowia i choroby 277
16.5. Podsumowanie 284
Rozdział 17 Interwencje psychologiczne i rodzaje pomocy w psychologii zdrowia 285
17.1. Psychologiczne aspekty promocji zdrowia 287
17.2. Psychologiczna prewencja chorób i dysfunkcji somatycznych 289
17.3. Interwencja psychologiczna w sytuacjach nagłego zagrożenia zdrowia 293
17.4. Wybrane zagadnienia terapii psychologicznej 296
17.5. Psycholog zdrowia w roli konsultanta 300
17.6. Podsumowanie 301
Rozdział 18 Psychologia zdrowia w wybranych dziedzinach medycyny 303
18.1. Psychologiczne problemy chorób układu krążenia 305
18.2. Psychologiczne problemy chorób nowotworowych 311
18.3. Cukrzyca jako zagrożenie zdrowotne i wyzwanie dla psychologów 318
18.4. Wybrane psychologiczne aspekty ginekologii i położnictwa 328
18.5. Psychologiczna wiedza o starzeniu i starości oraz jej zastosowanie w praktyce geriatrycznej - wybrane zagadnienia 334
18.6. Podsumowanie 341
Rozdział 19 Kontekst metodologiczny psychologii zdrowia 345
19.1. Badania terenowe o celach poznawczych nad psychologicznymi aspektami zdrowia i choroby 348
19.2. Badania jakościowe w psychologii zdrowia 351
19.3. Podejścia stosowane w badaniach psychosomatycznych 356
19.4. Budowanie programów interwencyjnych i ich ewaluacja 357
19.5. Podsumowanie 363
Zakończenie 365
Bibliografia 371
Aneks 397
Indeks nazwisk 417
Indeks rzeczowy 425
Rozdział 1 Narodziny i rozwój psychologii zdrowia 1
1.1. Źródła wyodrębnienia się psychologii zdrowia 3
1.2. Prekursorzy psychologii zdrowia 9
1.3. Współczesne wyzwania naukowe, edukacyjne i praktyczne. Poszerzony zakres i nowe problemy 13
1.4. Podsumowanie 18
Rozdział 2 Psychologia zdrowia jako dziedzina stosowana 21
2.1. Pojęcie psychologii zdrowia i jej ogólna charakterystyka 23
2.2. Psychologia zdrowia jako dziedzina badań 25
2.3. Psychologia zdrowia jako dziedzina zastosowań praktycznych 27
2.4. Status psychologii zdrowia 28
2.5. Podsumowanie 29
Rozdział 3 Koncepcje i pojęcie zdrowia w psychologii i naukach o człowieku 31
3.1. Co to jest zdrowie 33
3.2. Ogólne tendencje w ujmowaniu zdrowia 37
3.3. Zmiany poziomu zdrowia w ciągu życia człowieka 40
3.4. Pojęcie zdrowia a pojęcia bliskoznaczne 46
3.5. Podsumowanie 49
Rozdział 4 Modele i podejścia stosowane w psychologii zdrowia 51
4.1. Model biomedyczny 53
4.2. Model biopsychospołeczny i holistyczno-funkcjonalny 54
4.3. Model socjoekologiczny 56
4.4. Model dobrostanu psychicznego 58
4.5. Podsumowanie 60
Rozdział 5. Podejście salutogenetyczne i jego znaczenie dla psychologii 63
5.1. Komplementarność podejścia patogenetycznego i salutogenetycznego 65
5.2. Podstawowe założenia teoretyczne podejścia salutogenetycznego 66
5.3. Wybrane wyniki empirycznej weryfikacji modelu salutogenezy 71
5.4. Podsumowanie 74
Rozdział 6 Behawioralne uwarunkowania zdrowia i choroby 77
6.1. Zachowanie a zdrowie i choroba - uwagi wstępne 79
6.2. Pojęcie i istota zachowań zdrowotnych 81
6.3. Rodzaje zachowań zdrowotnych 85
6.4. Badania nad strukturą zachowań zdrowotnych 88
6.5. Styl życia a zdrowie 90
6.6. Podsumowanie 91
Rozdział 7 Poznawcze uwarunkowania zdrowia i choroby 93
7.1. Potoczne i naukowe koncepcje zdrowia 95
7.2. Komponenty świadomości zdrowotnej i jej rozwój 97
7.3. Przekonania dotyczące możliwości wpływania na własne zdrowie 99
7.4. Rola czynników poznawczych w organizacji zachowań zdrowotnych 102
7.5. Podsumowanie 104
Rozdział 8 Modele społecznej psychologii poznawczej wyjaśniające zachowania zdrowotne i zmianę zachowań 107
8.1. Model przekonań zdrowotnych 109
8.2. Teoria uzasadnionego działania i teoria planowanego zachowania 111
8.3. Motywacja do zmiany zachowań związanych ze zdrowiem z perspektywy teorii autodeterminacji 114
8.4. Modele fazowe zmiany zachowań związanych ze zdrowiem 117
8.5. Znaczenie procesów ważnych w realizacji intencji prozdrowotnych 125
8.6. Zasady kształtowania i zmiany zachowań zdrowotnych 127
8.7. Doskonalenie modeli naukowych i programów zmiany zachowań związanych ze zdrowiem 128
8.8. Podsumowanie 130
Rozdział 9 Zdrowie i choroba w paradygmacie stresu psychologicznego 133
9.1. Współczesne ujęcia stresu psychologicznego 136
9.2. Wielowymiarowa analiza zjawiska stresu a podejście do problemów zdrowotnych we współczesnej psychologii zdrowia 140
9.3. Radzenie sobie jako specyficzna forma aktywności w obliczu stresu - ujęcie klasyczne 141
9.4. Radzenie sobie jako specyficzna forma aktywności w obliczu stresu - współczesne ujęcia rozszerzające 143
9.5. Radzenie sobie z problemami zdrowotnymi z perspektywy postępów w psychologii stresu 147
9.6. Podsumowanie 150
Rozdział 10 Psychologiczno-społeczny kontekst zdrowia i choroby - zasoby i czynniki ryzyka w modelu salutogenetycznym i patogenetycznym 153
10.1. Rola zasobów i deficytów odpornościowych w procesach zdrowia i choroby 155
10.2. Resilience jako nowy obszar badań nad procesami odporności 165
10.3. Podsumowanie 170
Rozdział 11 Psychologiczne mechanizmy chorób i dysfunkcji somatycznych 173
11.1. Psychodynamiczne koncepcje wyjaśniające choroby i dysfunkcje somatyczne 175
11.2. Behawioralno - poznawcze koncepcje wyjaśniające prozdrowotne i ryzykowne zachowania oraz dysfunkcje i zaburzenia somatyczne 178
11.3. Rodzinne koncepcje chorób i dysfunkcji somatycznych w podejściu systemowym 181
11.4. Stres jako przyczyna chorób 182
11.5. Osobowość a zachorowalność 189
11.6. Psychoneuroimmunologia jako współczesna propozycja wyjaśniania zależności psychosomatycznych 192
11.7. Polietiologiczne modele chorób somatycznych 194
11.8. Podsumowanie 196
Rozdział 12 Psychologiczne następstwa choroby 199
12.1. Ogólna charakterystyka psychologiczna zmian w sytuacji człowieka w następstwie choroby - sytuacja choroby jako źródło stresu 201
12.2. Reakcje emocjonalne wobec choroby i związanej z nią sytuacji 203
12.3. Poznawcze odzwierciedlenie własnej choroby - obraz własnej choroby i jego komponenty 205
12.4. Ból jako główna forma cierpienia w chorobie somatycznej 207
12.5. Zmęczenie jako powszechne doświadczenie związane z chorobą somatyczną 209
12.6. Depresja jako dolegliwość współwystępująca z chorobą somatyczną 211
12.7. Podsumowanie 211
Rozdział 13 Zachowanie wobec własnej choroby i jego organizacja 213
13.1. Radzenie sobie ukierunkowane na emocje 215
13.2. Radzenie sobie z chorobą ukierunkowane na znaczenie (na przykładzie teorii adaptacji poznawczej Taylor) 220
13.3. Instrumentalne radzenie sobie z chorobą; sytuacja choroby jako zadanie 221
13.4. Indywidualne różnice predyspozycji do radzenia sobie z chorobą; rola indywidualnego stylu radzenia sobie 224
13.5. Skuteczność radzenia sobie z własną chorobą i rozwój osobisty w chorobie somatycznej 226
13.6. Stres, choroba i radzenie sobie - wzajemne związki 228
13.7. Podsumowanie 228
Rozdział 14 Psychologiczne aspekty opieki zdrowotnej 231
14.1. Wyzwania i ograniczenia współczesnego systemu ochrony zdrowia - uwagi wstępne 233
14.2. Kontakty człowieka zdrowego z systemem opieki zdrowotnej i jego zadaniami 234
14.3. Pacjent w szpitalu, organizacja instytucji leczniczych a jakość usług zdrowotnych 238
14.4. Seniorzy w systemie opieki zdrowotnej 241
14.5. Podsumowanie 243
Rozdział 15 Psychologiczna problematyka kontaktu lekarz—pacjent 245
15.1. Psychologiczny kontekst kontaktu lekarza z pacjentem - wprowadzenie 247
15.2. Kontakt lekarza z pacjentem jako zagadnienie interdyscyplinarne: znaczenie aspektów wychowawczych 248
15.3. Podejmowanie decyzji o udaniu się do lekarza, oczekiwania pacjenta i lęk przed spotkaniem z lekarzem 250
15.4. Przebieg spotkania pacjenta z lekarzem; problemy w komunikowaniu się 253
15.5. Satysfakcja pacjenta ze spotkania z lekarzem, zmiany stanu emocjonalnego po wizycie i ich związek z wynikami leczenia 255
15.6. Wykonywanie przez pacjentów zaleceń lekarskich 256
15.7. Zaufanie jako podstawa relacji lekarz-pacjent; jaki lekarz zasługuje na zaufanie? 259
15.8. Paternalizm, konsumeryzm, czy partnerstwo? Zmieniający się model relacji lekarz-pacjent 261
15.9. Podsumowanie 263
Rozdział 16 Psychologiczna diagnoza zdrowia i choroby oraz kontekstu zdrowia 265
16.1. Metodologiczne podstawy diagnozy poziomów zdrowia i choroby 267
16.2. Cele i problemy diagnostyczne w psychologii zdrowia 270
16.3. Znaczenie ekspertyzy i badań ewaluacyjnych w psychologii zdrowia 275
16.4. Metody diagnozy psychologicznych aspektów zdrowia i choroby 277
16.5. Podsumowanie 284
Rozdział 17 Interwencje psychologiczne i rodzaje pomocy w psychologii zdrowia 285
17.1. Psychologiczne aspekty promocji zdrowia 287
17.2. Psychologiczna prewencja chorób i dysfunkcji somatycznych 289
17.3. Interwencja psychologiczna w sytuacjach nagłego zagrożenia zdrowia 293
17.4. Wybrane zagadnienia terapii psychologicznej 296
17.5. Psycholog zdrowia w roli konsultanta 300
17.6. Podsumowanie 301
Rozdział 18 Psychologia zdrowia w wybranych dziedzinach medycyny 303
18.1. Psychologiczne problemy chorób układu krążenia 305
18.2. Psychologiczne problemy chorób nowotworowych 311
18.3. Cukrzyca jako zagrożenie zdrowotne i wyzwanie dla psychologów 318
18.4. Wybrane psychologiczne aspekty ginekologii i położnictwa 328
18.5. Psychologiczna wiedza o starzeniu i starości oraz jej zastosowanie w praktyce geriatrycznej - wybrane zagadnienia 334
18.6. Podsumowanie 341
Rozdział 19 Kontekst metodologiczny psychologii zdrowia 345
19.1. Badania terenowe o celach poznawczych nad psychologicznymi aspektami zdrowia i choroby 348
19.2. Badania jakościowe w psychologii zdrowia 351
19.3. Podejścia stosowane w badaniach psychosomatycznych 356
19.4. Budowanie programów interwencyjnych i ich ewaluacja 357
19.5. Podsumowanie 363
Zakończenie 365
Bibliografia 371
Aneks 397
Indeks nazwisk 417
Indeks rzeczowy 425